🐒 Kitap Büyük Ünlü Uyumuna Uyar Mı

Küçükünlü uyumuna aykırı bazı kelimelere getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar: davulun, çamurları, kavunlar, kanun-u, konsolos-luk, muzır-lık, müzik-çiler, yağmur-lukları vb. KelimeBüyük Ünlü Uyumuna Uyar Büyük Ünlü Uyumuna Uymaz Kelime Bilgisayar Sözcük Okulumuz Yasemin Gözlükçü Gönüllü Karşıdaki İstanbul İsteksizlik Giresun Künefe Atatürk Diyarbakır Ülkemiz Kuşadası Seviyor Meslektaş Aşağıdaki kelimeleri küçük ünlü uyumu özelliklerine göre değerlendiriniz. Kelime Küçük Büyük ünlü uyumuna girmeyen kelimelere gelen ekler, kalınlık incelik bakımından son hecenin ünlüsüne uyar: adalet-li, anne-si, kardeş-lik, meslektaş-ımız, şişman-lık vb. Bazı alıntı kelimelerde ekler bu uyuma girmez: idrak-i, meçhul-e, mentol-de, sembol-ler vb. Bu durum Büyük Ünlü Uyumudur. Bilezik, ayakkabı, burun, dalga, deniz, yüzük, kulak büyük ünlü uyumuna örnek olarak gösterilebilir. Fakat bu kurala uymayan Türkçe kelimelerde vardır. Dahi, anne, elma, kardeş gibi kelimeler de bu kurala aykırı olan kelimeler arasında gösterilebilir. Alıntı kelimelerde büyük ünlü uyumu Büyük ünlü uyumuna uymayan çok az Türkçe sözcük vardır. Örnek : ana (anne), alma (elma), kangı (hangi), karındaş (kardeş) Büyük ünlü uymuna aykırı sözcükler genellikle yabancı kökenlidir. Örnek : Silah, gazete, mevcut, insan Sözcüklere eklenen ekler de genellikle bu kurala uyar Ancak Türkçedeki altı ek büyük Şüpheve pekiştirme göreviyle kullanılan ki sözü de ayrı yazılır: Ders bitti, zil çaldı mı ki? Seni öyle göreceğim geldi ki. 11- Bağlaç Olan da, de’nin Yazılışı. Bağlaç olan da / de ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar: Kızı da geldi gelini de. ü Büyük ünlü uyumuna uymayan “-ki” eki, yuvarlaşarak küçük ünlü uyumuna uyar. Örnek : dünkü, bugünkü UYARI : İki heceli olup orta hecelerinde “b,m,v” ünsüzleri bulunan kimi Türkçe sözcükler, bu ünsüzlerin yuvarlaklaştırıcı etkisiyle küçük ünlü uyumuna aykırı düşer. EkOH. Türkçe bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü kalın ise a, ı, o, u, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın olmalı; ince ise e, i, ö, ü, diğer ünlüler de ince olmalıdır. Buna büyük ünlü uyumu denir. “Arabalarımız” sözcüğü, büyük ünlü uyumuna uyar. Çünkü bu sözcükteki bütün ünlüler kalındır. Sözcük kalın ünlülerle başlayıp kalın ünlülerle devam etmiştir.” “Eldivenler” sözcüğü, büyük ünlü uyumuna uyar. Çünkü bu sözcükteki bütün ünlüler incedir. İnce ünlülerden sonra ince ünlüler gelmiştir. “Kitaplar” sözcüğü ise ince ünlüden sonra kalın ünlü geldiğinden büyük ünlü uyumuna uymaz. Not “-ki, -ken, -yor, -leyin, -ımtrak, -daş, – gıl ” ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz. Ama uyan kullanımlarının da olduğunu bilmeliyiz. Ek Uyduğu Durum Uymadığı Durum -ki Evdeki Kapıdaki -ken Gelirken Çalışırken -yor Bakıyor Geliyor -ımtrak Sarımtırak Yeşilimtırak -leyin Geceleyin Sabahleyin -gıl Teyzemgil Babamgil -daş Vatandaş Meslektaş Kökenleri Türkçe olduğu halde bazı sözcükler büyük ünlü uyumuna uymaz. Alma => Elma, Karındaş => kardaş =>, Ana = > anneKangı => hangı => hangi . Dilimize yabancı dillerden gelen sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. . Birleşik sözcüklerde ve tek heceleri sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Ne düşünüyorsun? A Ruslarla yapılan savaşı Osmanlı Devleti kazandı. B Etrafta kimsecikler gözükmüyordu. C Sanatçı uzun yılların birikimi ile bu unvanı alır. D Bu talihsiz olaydan ucuz kurtulduk diyebilirim. 2. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralına uymayan bir ek kullanılmıştır ? A Çok çabaladı ve kitabı elinden düşürmedi. B Düşünmeden konuşmak başımızı ağrıtabilir. C Tahminlerinde asla yanılmadığını gösterdi. D Hepimiz senin gelmeni bekliyoruz. 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan tüm sözcükler ince ünlülüdür ? A Bana verdiğin sözü unutma ! B Dün bize dayımlar gelmişti. C Senin emeklerini herkes bilecektir. D Eve gelen adam bizi tanıyormuş. 4. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Çanakkale Boğazı'nı düşman geçemedi. B Yıllardır süren kavga bitmeliydi artık. C Onun sesi bizlere yaşama isteği verirdi. D Bu kadar yürekli bir insan görmemiştim. 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük büyük ünlü uyumu kuralına uymaz ? A Dünya yaşanılacak tek gezegen. B Araba hızla yanımızdan geçti. C Çok duygusal bir konuşmaydı. D Bizi bir türlü anlamak istemiyordu. 6. Çocuk uzun zaman ayrı kaldığı mahallesine kavuşunca sevincinden ne yapacağını şaşırdı. Tek tek evlere girip kardeşim dediği arkadaşlarını görmek için can atıyordu. Annesinin "sonra gidersin!" sesi ile hevesi kursağında kaldı. Yukarıdaki paragrafta büyük ünlü uyumu kuralına uymayan kaç sözcük vardır ? A1 B2 C3 D4 7. Aşağıdaki kelimelerden hangisi aldığı ek sebebiyle büyük ünlü uyumuna uymamaktadır ? A Konservatuvar B Sinemada C Bekliyor D Radyocu 8. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Keman B Kadıköy C Kebap D Kiralık 9. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerden hangisinin büyük ünlü uyumu kuralına uymama nedeni farklıdır ? A Beklediğim haber bugün geliyor. B Annelik tarifsiz bir duygudur. C Elma çok sağlıklı bir meyvedir. D Bizim en iyi arkadaşımız kardeşimizdir. 10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tüm sözcükler büyük ünlü uyumu kuralına uymamaktadır ? A Bize ne zaman geleceksiniz ? B Dünya heyecanını özlüyor. C Yaşamak kimi zaman korkuludur. D Güzellikler hiç bitmesin derdi. 11. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer alan kelimelerin tamamı büyük ünlü uyumu kuralına uyar ? A Kelime, insan, hayat, evren B Başarı, kötülük, zaman, kenar C Bulut, alem, oyuncak, masa D Korku, sulak, balık, bilek 12. " Karanlıklar içinden ansızın doğdu ve hayat verdi dünyamıza" Yukarıdaki cümlede aşağıda verilen kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymamaktadır ? A Karanlıklar B Hayat C Doğdu D Dünyamıza 13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük vardır ? A Otobüs iki saat geç geldi. B Bizim takım yine kazandı. C Üzerindeki elbise çok güzeldi. D Ayna karşısında çok zaman geçirir. 14. Hangi seçenekte büyük ünlü uyumunu bozan ekler bir arada verilmiştir ? A -de, -ken, -ki, -e, -gil, -imtırak, -ınca B -yor, -ken, -ki, -daş, -gil, ,imtırak, -leyin C -da, -yor, -ken, -dır, -gı, -leyin D -tu, -dır, -yor, -ken, -ki, -daş 15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük büyük ünlü uyumu kuralına uymamaktadır ? A İşin bitince yanıma gel. B Geceleri içimi bir sıkıntı sarar. C Yaz ayını dört gözle bekliyoruz. D Yine istediğimi almamışsın. 16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük kalınlık-incelik uyumuna uymamaktadır ? A Hayat sürprizlerle dolu bir yığın günden ibaret. B Güneş dünyadaki herkesin üzerine doğuyor. C Akvaryumdaki bir balık kadar özgür olmak isterdim D Gece hüzünlenmek için var sanki. 17. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Tren ağır ağır yokuşu çıkıyordu. B Babasının sözleri yüreğine oturmuştu. C Konuyu anlamak için tekrar etti. D Ülkemizin en sıcak yerleri Akdeniz'dedir. 18. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Sabrımı zorlamaya devam ediyor. B Onun tek eğlencesi kitap okumaktı. C Karanlık, köyün üzerine çökmeyi başladı. D Burası her zaman sıcak olur. Büyük Ünlü Uyumu Test -2 Soruların Videolu Çözümü İçin Tıklayın ... Doğru sayılarınızı yorum kısmına yazarak testi çözen diğer kişilerle paylaşabilirsiniz Küçük Ünlü Uyumu Kuralı İle İlgili Test Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Çalışma Kağıdı Cevap Anahtarı 1 B 2 D 3 C 4 A 5 D 6 C 7 C 8 B 9 A 10 B 11 D 12 D 13 A 14 B 15 C 16 A 17 D 18 B 19 20 Büyük ünlü uyumu, başka dillerden Türkçeye geçmiş olan sözcüklerde aranmaz. Bu sözcükler Türkçeye geçirilirken her zaman büyük ünlü uyumuna uyacak şekilde değişim geçirmezler ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret, sevda Türkçe kelimeler büyük ünlü uyumuna uyar mı?2 Büyük ünlü uyumuna uyan kelimeler nelerdir?3 Büyük ünlü uyumu kuralı nedir?4 Türkçe kelimelerde ünlü uyumu var mıdır?5 Türkçe kelime olup olmadığını nasıl anlarız?6 Düzlük yuvarlaklık uyumu nedir?7 3 sınıf büyük ünlü uyumu nedir?Türkçe kelimeler büyük ünlü uyumuna uyar mı?Büyük ünlü uyumuna aykırı olan Türkçe kelimeler de vardır anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman vb. Alıntı kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, otomatik, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret ünlü uyumuna uyan kelimeler nelerdir?BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYAN ÖRNEK KELİMELER Adım, ayak, boyunduruk, burun, dalga, dudak, kırlangıç; beşik, bilezik, gelincik, gözlük, üzengi, vergi, yüzük vb. kelimeleri örnek verebilirsiniz. Bu kelimeler büyük ünlü uyumuna ünlü uyumu kuralı nedir?Türkçe bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü kalın ise diğer hecelerdeki ünlüler de kalın, ilk hecesindeki ünlü ince ise diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur. Ünlüler arasındaki bu uyuma “büyük ünlü uyumu veya kalınlık-incelik uyumu” kelimelerde ünlü uyumu var mıdır?Türkçe`de bir sözcüğün birinci hecesinde kalın bir ünlü “a, ı, o, u“ bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ince bir ünlü “e, i, ö, ü“ bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur. Bu kurala büyük ünlü uyumu adı kelime olup olmadığını nasıl anlarız?Türkçede bir kelimedeki seslerin hepsi ya kalın ya da ince olmak zorundadır. Yani bir kelimedeki ilk ses kalın ise kelimenin kökündeki, ekindeki tüm sesler kalın; kelimedeki ilk ses ince ise tüm sesler ince olmak yuvarlaklık uyumu nedir?Düzlük–yuvarlaklık uyumu, kalınlık-incelik uyumu çerçevesinde bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü a, e, ı, i varsa, takip eden hecelerin ünlülerinin düz a, e, ı, i yuvarlak bir ünlü o, ö, u, ü varsa takip eden hecelerin ünlülerinin ya düz-geniş a, e ya da daryuvarlak u, ü olmasını sınıf büyük ünlü uyumu nedir?Büyük ünlü uyumu bir kelimedeki ünlü harflerin ince veya kalın olmasıyla ilgilidir. Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde kalın ünlü varsa, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın olmalı; ilk hecede ince ünlü varsa diğer hecelerde de ince ünlü bulunmalıdır. Bu kurala büyük ünlü uyumu veya kalınlık-incelik uyumu denir. Dudak uyumu, küçük ünlü uyumu gibi terimlerle de karşılanan düzlük yuvarlaklık uyumuna göre, Türkçe kelimelerde ilk hece ünlüsü düz /a/, /e/, /ı/, /i/ ise, sonraki hecelerde yalnız düz ünlüler /a/, /e/, /ı/, /i/ bulunur atıştırmak, karanlık, egemenlik, eşitlik, ışıldamak, tırmık, iğnelik, itişmek. İlk hece ünlüsü yuvarlak /o/, /ö/, /u/, /ü/ ise, ikinci hece ya düz geniş /a/, /e/ ya da dar yuvarlak /u/, /ü/ ünlü taşır orman, dokunmak, sözleşmek, öncü, umursamak, utanç, gülümsemek, ütü vb. Bu kurala bakılarak şu sonuçlar da elde edilebilir a. Türkçe kelimelerde ilk hece dışında /o/ ve /ö/ ünlüleri bulunamaz. b. Yuvarlak ünlülerden sonra /ı/, /i/ ünlüleri gelmez. 1. Bir kelimenin ilk hecesinde düz ünlü a, e, ı, i varsa son­raki hecelerde de düz ünlü bulunur anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek. 2. Bir kelimenin ilk hecesinde yuvarlak ünlü o, ö, u, ü varsa bunu izleyen ilk hecede dar yuvarlak u, ü veya geniş düz a, e ünlü bulunur boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta, özlemek, güreşmek, sürmek. Küçük ünlü uyumuna aykırı bazı Türkçe kelimeler de vardır avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavur-, kavuş-, savur-, yağmur. Küçük ünlü uyumu, alıntı kelimelerde aranmaz aktör, alkol, bandrol, daktilo, doktor, horoz, kabul, kitap, konsolos, muzır, mühim, mümin, müzik, profesör, radyo, vakur. Türkçe kelimeler genel olarak düzlük yuvarlaklık uyumuna girmekle birlikte, dudak ve diş-dudak ünsüzlerinden /b/, /m/, /ç/, fal sonra gelen dar ünlü yuvarlak olur, bu da uyumu bozar kabuk, avuç, çamur, yağmur, karpuz, kavun vb. Bazı ekler [+ki, +I mtırak, +gil], bu uyuma girmez, -ıyor eki ise her zaman uyumu bozar benimki +, onunki -, sarımtırak +, morumtırak -, kedigiller -, turunçgiller -; geliyor -, okuyor -, gülüyor -. Yabancı kökenli kelimelerin önemli bölümü düzlük-yuvarlaklık uyumuna girmez radyo, müzik, atom, ozon, psikoloji, mühim, muzır, otobüs, masör, doktor. Ancak kimi kelimelerde sonradan uyum gerçekleşmiştir zeytin

kitap büyük ünlü uyumuna uyar mı